Tục ngữ

Có thể mọi người ai trong đời cũng đôi lần nghe hay sử dụng tục ngữ để ứng phó hay nhận xét những vấn đề, tình thế trong cuộc sống. Vậy tục ngữ là gì? Trong hiểu biết còn nông cạn của mình, tôi xin tạm đưa ra một định nghĩa hơi dài dòng một chút.  Tục ngữ là những kinh nghiệm của ông bà ta qua hàng nghìn năm lịch sử, là cách ứng xử những tình huống được đúc kết lại thành một câu nói ngắn gọn và truyền lại cho thế hệ con cháu như một tài sản tinh thần. Và hơn thế nữa, trong thời đại hiện nay, tục ngữ còn là phương tiện hay sức mạnh tri thức của những người bình dân. Có thể họ không có bằng thạc sĩ, tiến sĩ như bây giờ đang tràn lan, nhưng họ vẫn biết cách cư xử hợp tình hợp lý. Nó không chỉ là tài sản tinh thần, mà nó còn là giá trị văn hóa của cả một dân tộc.

Trong quá trình sống, được may mắn học tập tại Nhật Bản rồi học tại một trường đại học của Úc, tôi nhận thấy  ở một số trường hợp tuy rằng người ta đã có những tri thức tiên tiến, nhưng nếu gói ghém tổng kết lại vấn đề trong một câu nói thì ông bà ta đã đi trước hàng nghìn năm rồi. Nói như thế không phải là thủ cựu bài tân; trái lại là đằng khác, đó là sự dung hòa và phát triển giữa cũ và mới. Ví dụ, trong môn học quản trị, một giáo sư Úc đã có một công trình nghiên cứu rằng trong một công ty, mỗi con người có một loại tính cách và lấy tượng trưng là loài vật. Ví dụ như uy mãnh như sư tử, nhìn xa như chim ưng hay nhút nhát vâng lời như cừu. Thông qua đó là có những giải pháp trong cư xử và quản lý. Ấy thế mà, cứ như là có một sự trùng hợp ngẫu nhiên, ông bà ta có câu nói: “Đi với bụt mặc áo cà sa, đi với ma mặc áo giấy”. Nói như vậy không phải là phủ nhận công trình nghiên cứu 10 năm kia của vị giáo sư nọ. Mà ở đây quan điểm của tôi là: nếu như nói câu tục ngữ này cho một cậu vừa tốt nghiệp cấp 3, chưa chắc rằng cậu ấy đã có ngay những cách cư xử khéo léo trong cuộc sống hàng ngày. Trong khi đó, trong công trình vị giáo sư nọ lại chỉ ra ngay rất rõ từng cách ứng xử trong từng trường hợp.

Dựa trên tinh thần đó, cộng vào sự tò mò trong quá trình tìm hiểu, tôi cũng đã thấy một điều thú vị là những đất nước khác từ xưa con người ta cũng có những suy nghĩ trước cuộc sống để rồi sản sinh ra những câu tục ngữ tương tự nhau. Với vốn hiểu biết về ngôn ngữ và văn hóa Anh và Nhật còn hạn hẹp của mình, tôi mạo muội dịch tục ngữ Anh - Nhật - Việt.  Một cụm tục ngữ gồm 3 ngôn ngữ sẽ đi với nhau để cùng nói về một vấn đề. Tuy cách nói có khác nhau, nhưng chúng có những điểm tương đồng. Chắc chắn rằng trong quá trình dịch thuật không tránh khỏi sai sót, mong độc giả thông cảm năng lực của tôi và xin vui lòng góp ý trong phần liên hệ (tab cuối cùng của trang web).

Và cuối cùng, tôi muốn gửi lời cảm ơn chân thành tới hai người đã giúp tôi hoàn thành  mục tục ngữ này. Người đầu tiên là mẹ của tôi. Bà luôn bên cạnh tôi mỗi khi tôi gặp khó khăn trong cuộc sống và khuyên nhủ tôi bằng những câu tục ngữ từ khi tôi còn nhỏ chưa biết gì cho đến khi lớn khôn như bây giờ. Chính thời gian dài gần 30 chục năm nuôi dạy đã thấm vào tôi những điều giản dị và có giá trị đến như vậy. Người kế tiếp là bác Nguyễn Nam Trân, khi tôi gặp những khó khăn tưởng chừng không vượt qua nổi, bác luôn bên cạnh tôi và là nguồn động viên tinh thần to lớn. Bác đã mua sách tục ngữ Nhật tặng tôi, thứ rất dễ tìm ở nhà sách bên Nhật nhưng không dễ dàng gì khi tôi ở Việt  Nam. Hai người ấy chính là động lực để tôi dịch mục tục ngữ này đến cho độc giả.